De duurste Nederlandse film ooit gemaakt is Zwartboek (2006). Meesterregisseur Paul Verhoeven keerde hiervoor terug uit Hollywood naar eigen land. Het budget bedroeg ongeveer 18 miljoen euro. Dat is voor Nederlandse begrippen een astronomisch bedrag, maar het betaalde zich terug: de film werd een wereldwijd succes en lanceerde de internationale carrière van Carice van Houten.
In Hollywood komen ze hun bed niet uit voor minder dan 100 miljoen, maar in de polder moeten filmmakers creatief zijn met subsidies en sponsorgeld. Als er wél met miljoenen wordt gesmeten, is dat bijna altijd voor oorlogsfilms of historische drama’s. Kostuums, decors en CGI kosten nu eenmaal klauwen met geld.
Helaas is een hoog budget geen garantie voor succes. In deze lijst staan films die volle zalen trokken, maar ook een paar pijnlijke flops die de makers bijna failliet lieten gaan.
Hier zijn de 10 kostbaarste producties van eigen bodem.
1. Zwartboek (18 miljoen euro)
De onbetwiste nummer één. Paul Verhoeven wilde een oorlogsfilm maken die niet zwart-wit was (goed vs. fout), maar grijs. Het resultaat was een rauwe thriller vol actie, verraad en – typisch Verhoeven – wat bloot. Het budget werd bij elkaar geschraapt door meerdere landen en investeerders. Het Nederlands Film Festival bekroonde de film later met meerdere Gouden Kalveren, waaronder die voor Beste Film en Beste Regie.
2. De Slag om de Schelde (14 miljoen euro)
Deze film uit 2020 laat zien dat je met ‘Netflix-geld’ ver kunt komen. De productie zag er on-Nederlands groot uit, met indrukwekkende gevechtsscènes in het water en de modder van Zeeland. Het was een unieke samenwerking: de publieke omroep (EO), een groot fonds en Netflix legden samen de miljoenen neer. Hierdoor was de film kort na de bioscooprelease wereldwijd te zien.
3. De Ontdekking van de Hemel (14 miljoen euro)
Een ambitieuze poging om het meesterwerk van Harry Mulisch te verfilmen. De makers mikten op een internationaal publiek en draaiden de film in het Engels (The Discovery of Heaven), met de Britse ster Stephen Fry in de hoofdrol. Hoewel de film er prachtig uitzag, waren de kritieken gemengd. Veel Nederlanders vonden het vreemd om hun Hollandse verhaal in het Engels te horen.
4. Kruistocht in Spijkerbroek (12 miljoen euro)
Het verfilmen van het favoriete kinderboek van Thea Beckman was een logistieke nachtmerrie. Regisseur Ben Sombogaart moest honderden kinderen in middeleeuwse kleding door diverse Europese landen laten lopen. Recensenten prezen de film om zijn grootse opzet, iets wat destijds zeldzaam was voor een Nederlandse jeugdfilm.
5. De Vliegende Hollander (10 miljoen euro)
In 1995 was dit de duurste film tot dan toe (omgerekend vanuit guldens). Het project van regisseur Jos Stelling werd een legende, maar om de verkeerde redenen. De productie was een ramp: decors waaide weg, het budget werd overschreden en de film flopte gigantisch in de bioscoop. Het wordt vaak gezien als het Nederlandse equivalent van Waterworld: heel veel water en heel veel verloren geld.
6. Redbad (8 miljoen euro)
Regisseur Roel Reiné staat bekend als een man die ‘Hollywood-actie’ kan maken voor een dubbeltje. Voor Redbad (over de Friese koning die tegen de Franken vocht) kreeg hij echter een serieuze zak geld. Ondanks de massale veldslagen en stoere Viking-looks, becijferde de Volkskrant pijnlijk dat de film een van de grootste flops uit de geschiedenis werd, met amper bezoekers in de zalen.
7. Michiel de Ruyter (8 miljoen euro)
Zeegevechten zijn duur. Je hebt boten, water, kanonnen en heel veel ‘green screens’ nodig. Deze film over onze beroemdste zeeheld zag er visueel spectaculair uit. Er was wel wat controverse rondom de film (vanwege de rol van De Ruyter in de slavernij), maar het grote publiek smulde van de actie en de politieke intriges in de Gouden Eeuw.
8. De Oost (6,5 miljoen euro)
Een gewaagde film over de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Regisseur Jim Taihuttu durfde het aan om een duistere bladzijde uit onze geschiedenis te verfilmen. De productie was zwaar, met opnames in de tropische hitte van Indonesië. De film werd mede gefinancierd door Amazon Prime Video, wat opnieuw laat zien dat streamingdiensten de nieuwe grote geldschieters zijn.
9. Publieke Werken (6 miljoen euro)
Hoe tover je het moderne Amsterdam om naar de stad van 1888? Met heel veel computeranimatie. Voor deze verfilming van het boek van Thomas Rosenboom werd het Victoria Hotel tegenover het Centraal Station digitaal herbouwd. Het Parool schreef dat de film er prachtig uitzag, vooral door de gedetailleerde historische sfeer die met het budget gecreëerd was.
10. Oorlogswinter (6 miljoen euro)
We sluiten af met nog een boekverfilming en nog een oorlogsfilm. Martin Koolhoven verfilmde de klassieker van Jan Terlouw. Omdat het verhaal zich in de winter afspeelt, moest er veel nepsneeuw worden geregeld (en werd er gefilmd in Litouwen). Het succes was enorm: bijna een miljoen Nederlanders gingen naar de bioscoop, waardoor het budget dubbel en dwars werd terugverdiend.
